Με τον Γ΄ τόμο ολοκληρώνεται μια συλλογική εργασία που απεικονίζει όλη την τρομερή αλήθεια της Μακρονήσου, με τη θρασύτητα και τη βαρβαρότητα του ελληνικού φασισμού, αλλά και με τον απαράμιλλο ηρωισμό των κομμουνιστών και άλλων ΕΑΜικών δεσμωτών, που κράτησαν μέχρι τέλους την περηφάνια τους....

Ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος, "ένα δόκανο από το οποίο κανένας δεν μπορούσε να ξεφύγει", είχε αναμφίβολα καταλυτικές συνέπειες στην πολιτική ζωή του τόπου και άφησε έντονα τα ίχνη του στη συλλογική μνήμη....

Η αφήγησις των μέχρι της απελευθερώσεως και κατά παρέκτασιν εν μέρει μέχρι του Δεκεμβρίου γεγονότων εγένετο βάσει σημειώσεων και επισήμων στοιχείων....

-...

-...

"Οι εχθρικές δυνάμεις των XV και ΙΧ μεραρχιών συνεχίζουν μεθοδικά και με σχέδιο το άγριο κυνηγητό των δυνάμεων που είχε στη διάθεσή του το ΚΓΑΝΕ, το οποίο κινείται συνέχεια χωρίς κανένα σχέδιο, χωρίς καμιά επιμελητειακή βοήθεια μέσα στον ορεινό χώρο του Κόζιακα και Τζουμέρκων....

Η περίοδος 1944-1946 προδιέγραψε τις εξελίξεις προς την εμφύλια σύγκρουση, αν και το ΚΚΕ, με το τέλος των Δεκεμβριανών, έχοντας επιλύσει το πρόβλημα της ηγεμονίας μιας συμβιβαστικής στρατηγικής στο εσωτερικό του, απολάκτιζε τους αρνητές της (Βελουχιώτης) και διατύπωνε ένα μετριοπαθές πολιτικό προγράμματα που συνδυάστηκε με πολιτικές συμμαχιών με το Κέντρο....

"Των εχθρών τα φουσάτα περνούσαν/σαν το λίβα που καίει τα σπαρτά", υπυνθυμίζει ένα παλιό στρατιωτικό εμβατήριο, πριν μας διαβεβαιώσει πως "η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει"....

-...

Ο τελικός απολογισμός του κόστους της τριετίας 1946-1949 σε αίμα μπορεί να γίνει κατά προσέγγιση μόνο, εξαιτίας της δυσκολίας ακριβούς προσδιορισμού, αφ ενός των απωλειών των παραστρατιωτικών σωμάτων από την κυβερνητική πλευρά και αφετέρου των απωλειών του Δημοκρατικού Στρατού, ιδιαίτερα στους καιρούς της ήττας....

"Επί Μεταξά βιάσθηκαν γυναίκες, υπέστησαν μαρτύρια χιλιάδες άνθρωποι, σκοτώθηκαν και γκρεμίστηκαν από τα μπαλκόνια της Ασφάλειας γέροι, έγιναν τόσα εγκλήματα, μα κανείς απ αυτούς δεν είπε τίποτα....

-...

Οι Άγγλοι ήσαν άσπονδοι και αδιάλλακτοι εχθροί της εθνικής μας αντίστασης, όπως αυτή τελικά διαμορφώθηκε, σε ένα παλαϊκό κίνημα ενάντια στους κατακτητές....

-...

Για μια δεκαετία από την 28 Οκτωβρίου 1940 μέχρι τέλους 1949, η πατρίδα μας βρέθηκε στο επίκεντρο της θύελλας του Β΄ Παγκοσμίου και "Εμφυλίου" πολέμου, που σάρωσε στο πέρασμά της τα πάντα, αφήνοντας πίσω τη καταστροφές, συντρίμια και στάχτες....