«να βλέπω τα πρόσωπα των ανθρώπων». Ο Άγγελος Ελεφάντης ως πολιτισμικός κριτικός

Ο Άγγελος Ελεφάντης θα χαράξει μια δική του πορεία στην ελληνική δημοκρατία των γραμμάτων και των ιδεών. Με διαφορετικές πηγές έμπνευσης, γηγενείς αλλά και γαλλικές, λόγιες και λαϊκές, αστικές και ορεσίβιες. Με αναφορές που εκτείνονται από την εθνολογία και την κοινωνική ιστορία ώς τη φι­λοσοφία, περνώντας όμως από το φίλτρο της δημόσιας αγωνίας για τα συγκεκριμένα και οικεία ζη­τήματα του ελληνικού βίου. Μέσα από πολιτικές συγκρούσεις και το αμείωτο ενδιαφέρον του για την ιστορία και τις τύχες της νεοελληνικής κοινωνίας και της Αριστεράς. Ιδιόμορφα αιρετικός στον χώρο του ανανεωτικού κομμουνισμού, ο Ελεφάντης θα αντέξει επί δεκα­ετίες στον ρυθμό της έκδοσης του σημαντικού περιοδικού Πολίτης, στην αρθρογραφία, και σε λίγα αλλά εξόχως επιδραστικά βιβλία για την ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος και τον λαϊκισμό. Στο παρόν δοκίμιο, ο Νικόλας Σεβαστάκης εστιάζει στις σκέψεις του Έλληνα διανοουμένου στη με­θόριο πολιτισμού και πολιτικής πράξης. Αναλύει τις ιδέες του Ελεφάντη για τη γλώσσα, τα μέσα επι­κοινωνίας και τους τρόπους ζωής, που αλλάζουν μαζί με την πολιτικοποίηση, τα αναγνωστικά ήθη, τη διασκέδαση. Ο Σεβαστάκης αναδεικνύει την κοφτερή πένα και τη διαύγεια του Ελεφάντη, χωρίς να αποσιωπά συζητήσιμες απόψεις, ιδίως για την ποπ κουλτούρα και τον οπτικό μαζικό πολιτισμό. Σχεδόν είκοσι χρόνια μετά τον θάνατο του Ελεφάντη, ο Σεβαστάκης επιστρέφει στην κριτική της καθημερινής ζωής και στην αντικομφορμιστική στάση ενός διανοουμένου που συχνά παίρνει αποστάσεις από τις πλει­οψηφικές απόψεις στο κοινό των αριστερών. Ο Άγγελος Ελεφάντης παρουσιάζεται, εντέλει, ως μια ιδιαίτερη φωνή, όπου ο ριζοσπαστισμός θα συναντηθεί με τη δυσφορία για τη νεοφιλελεύθερη ρευστοποίηση του πολίτη και με μια αντίληψη για τη χειραφέτηση ως υπεράσπιση μιας θερμής, σωματικής σχέσης με τις ιδέες και το βίωμά τους.