Θρησκευτική Διπλωματία και Γεωπολιτική στην Ευρώπη κατά τον 17ο αιώνα

Στις 27 Ιουνίου 1638, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κύριλλος Λούκαρις εκτελέστηκε με εντολή της Υψηλής Πύλης και η σορός του ρίχθηκε στον Βόσπορο. Πίσω από αυτό το τραγικό τέλος διαγράφεται μια ιστορία που δεν περιορίζεται ούτε στην Ορθόδοξη εκκλησιαστική παράδοση ούτε στα στενά όρια της οθωμανικής ιστορίας. Η παρούσα μελέτη αξιοποιεί τη ζωή και τη δράση του Κυρίλλου Λούκαρη ως αναλυτικό παράδειγμα, προκειμένου να θέσει ένα ερώτημα με ευρύτερη και διαχρονική σημασία: μπορεί ένας μη κρατικός θρησκευτικός θεσμός, χωρίς εδαφική κυριαρχία και χωρίς στρατό, να λειτουργήσει ως αυτόνομος γεωπολιτικός δρών; Ο Λούκαρις δεν υπήρξε ένας αδύναμος ιεράρχης που απλώς παρασύρθηκε από τις διεθνείς εξελίξεις. Αντίθετα, αναδεικνύεται στρατηγικός δρών, ο οποίος διαχειρίστηκε σχέσεις με την Αγγλία και τις Κάτω Χώρες, αντιστάθηκε στη συστηματική πολεμική των Ιησουιτών και αξιοποίησε τη δωρεά του Αλεξανδρινού Κώδικα ως πράξη πολιτισμικής επιρροής. Το σύγγραμμα επιδιώκει να ερμηνεύσει την περίπτωση Λούκαρη όχι απλώς ως επεισόδιο εκκλησιαστικής ιστορίας, αλλά ως κρίσιμο παράδειγμα για την κατανόηση της σχέσης θρησκείας και ισχύος πριν από τη βεστφαλιανή παγίωση του νεότερου κρατοκεντρικού συστήματος. Πρόκειται, επομένως, για ένα βιβλίο που, ενώ πραγματεύεται τον 17ο αιώνα, συνομιλεί αναπόφευκτα με τα κρίσιμα ερωτήματα του 21ου.