Το διεθνές νομικό καθεστώς των νήσων του Ανατολικού Αιγαίου

Με τη Συνθήκη του Λονδίνου 1913, η οποία έθεσε τέρμα στον Α'' Βαλκανικό Πόλεμο, οι εμπόλεμοι ανέθεσαν στις έξι Μεγάλες Ευρωπαϊκές Δυνάμεις να ρυθμίσουν την τύχη των νήσων του Αιγαίου, ως και τα σύνορα της νοτίου Αλβανίας. Η Ιταλία και η Αυστροουγγαρία αντετίθεντο στην περιέλευση της Β. Ηπείρου στην Ελλάδα. Η Πρεσβευτική Διάσκεψη του Λονδίνου απεφάνθη να αποδοθεί η Β. Ήπειρος στην Αλβανία και να αποδοθούν οι νήσοι του βορειοανατολικού Αιγαίου στην Ελλάδα. Η Ελλάς απεδέχθη τη ρύθμιση, ενώ η Τουρκία περιωρίσθη διαμαρτυρομένη να γνωρίσει απλώς λήψη. Οι νήσοι απεδόθησαν οριστικώς στην Ελλάδα δια της Συνθήκης Ειρήνης της Λωζάννης (1923). Στα νησιά επεβλήθη ο όρος της μερικής στρατικοποιήσεως τους. Με παράλληλο συνθήκη ερρυθμίσθη το ζήτημα της ελευθεροπλοΐας των Στενών και η ταυτόχρονη αποστρατικοποίησή τους, ως και των παρακειμένων νήσων Λήμνου, Σαμοθράκης, Ίμβρου Τενέδου και Λαγουσών. Το 1936, με πρωτοβουλία της Τουρκίας, συνεκλήθη στο Montreux συνδιάσκεψη δια να αναθεωρήσει το καθεστώς το διέπον τα Στενά. Η Συνδιάσκεψη απεφάσισε την επαναστρατικοποίηση των Στενών και ερρύθμισε το θέμα της διελεύσεως τους από πολεμικά των ξένων στόλων. Στο προοίμιο της η Σύμβαση του Montreux αναφέρει ρητώς, ότι αντικαθιστά την προηγουμένη Σύμβαση του 1923 χωρίς όμως σχετική αναφορά στο κείμενο της συνθήκης από αβελτηρία του επικεφαλής της Ελληνικής Αντιπροσωπείας Ν. Πολίτου. Στο σχέδιο υπήρχε σχετική πρόβλεψη, διαγραφείσα. Τούτο εκμεταλλεύεται σήμερα η Τουρκία. Δια της Συνθήκης Ειρήνης των Παρισίων του 1947 απεδόθησαν τα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα, στα οποία όμως επεβλήθη, προτάσει της Σοβιετικής Ενώσεως καθεστώς αποστρατικοποιήσεως. Το 1951 η Ιταλία επέτυχε την κατάργηση των διατάξεων αποστρατικοποιήσεως της ιδίας συνθήκης που την αφορούσαν. Η Ελλάς συγκατετέθη προς τούτο. Η τότε κυβέρνηση Ν. Πλαστήρα, δεν εξεμεταλλεύθη την ευκαιρία αυτή δια να ζητήσει την ταυτόχρονη κατάργηση της αποστρατικοποιήσεως και των Δωδεκανήσων.