Το ταξίδι

«Να μάθω τη γλώσσα, να μάθω να μιλάω, να μάθω ότι κανείς δεν πρέπει να επιζητεί να τον σέβονται… ότι η ζωή είναι κάτι πολύ πιο μυστηριώδες και πιο απλό… αυτός πρέπει νά ’ναι ο δρόμος μου. Θα πασχίσω να το καταφέρω, με θάρρος και αξιοπρέπεια, ώς εκεί που μπορώ. Είθε!» Καθώς αναλογίζεται τα χρόνια που έζησε στην Πράγα, όπου τη δεκαετία του 1980 διατέλεσε πρέσβης του Μεξικού στην Τσεχοσλοβακία, ο Πιτόλ ανακαλύπτει τις σημειώσεις του από ένα ταξίδι δύο εβδομάδων στη Σοβιετική Ένωση, τα χρόνια των μεγάλων ελπίδων της περεστρόικας. Σ’ αυτόν το δεύτερο τόμο της Τριλογίας της μνήμης, του έργου που του χάρισε το Βραβείο Cervantes, ο Πιτόλ παραδίδει ένα βιβλίο απόλυτα ακατάτακτο: ούτε ακριβώς ταξιδιωτικές εντυπώσεις, ούτε ημερολογιακές καταγραφές, ούτε ακριβώς δοκίμιο, ούτε μυθοπλασία. Ο Πιτόλ μεταβαίνει αβίαστα από τους αιθέρες της υψηλής λογοτεχνίας στην πιο κοπρώδη καθημερινότητα, από την ανθρώπινη ευτέλεια στο γνήσιο μεγαλείο, από τη δουλοπρέπεια στην ανυπότακτη ελευθερία, από τη μιζέρια στην έκσταση. Πάνω απ’ όλα, ωστόσο, το βιβλίο αυτό είναι ένας φόρος τιμής κι ένα προσκύνημα στους άγιους τόπους της ρωσικής λογοτεχνίας: στον Πούσκιν και τον Γκόγκολ, στον Τολστόι και τον Τσέχοφ, στoν Παστερνάκ και τον Μπουλγκάκοφ, στην Αχμάτοβα και την Τσβετάγιεβα.