Ψηφιακότητα και Πανεπιστήμια

Η βασική θέση του βιβλίου είναι πως η Ψηφιακότητα –η Ψηφιακή Συνθήκη– αποτελεί ένα νέο καθεστώς. Η καθολικότητα της Ψηφιακής Συνθήκης ως καθεστώτος είναι κάτι που υπερβαίνει την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) –όπως η καθολικότητα της Βιομηχανικής Επανάστασης υπερέβαινε τις εφαρμογές του ατμού και του ηλεκτρισμού. Για αυτό και η κατανόηση του χαρακτήρα και της ιστορικότητας αυτής της νέας πραγματικότητας δεν μπορεί να γίνει μέσα από μία εργαλειακή προσέγγιση, όπου καταγράφονται τα θετικά και τα αρνητικά της ΤΝ προσπαθώντας να ελαχιστοποιήσουμε τις μη ευεργετικές συνέπειές της. Στην πρώτη ενότητα αναδεικνύονται ορισμένα χαρακτηριστικά της Ψηφιακής Συνθήκης ως του νέου καθεστώτος της εποχής μας: επιτήρηση και δημοκρατία, big data και αλγόριθμοι, συγκρίσεις με τον 19ο αιώνα του ατμού και ηλεκτρισμού, ρυθμιστικά πλαίσια, μη ουδέτερες τεχνολογίες και ενδεχομενικότητες. Όπως έγινε στη διάρκεια της Βιομηχανικής Επανάστασης, έτσι και σήμερα μετασχηματίζονται ο χαρακτήρας της εργασίας, οι δομές της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής, η ζωή στις πόλεις, οι επικοινωνίες των πολιτών, και δημιουργούνται νέες κοινωνικές τάξεις. Εκτός από τη συζήτηση διαφόρων όψεων της Ψηφιακής Συνθήκης, στο βιβλίο γίνεται και μια απόπειρα να περιγραφεί ένα νέο οικοσύστημα στα πανεπιστήμια και στα ερευνητικά κέντρα. Αυτό περιλαμβάνει τις μεταλλάξεις του έντυπου λόγου, τις μεταμορφώσεις της διδασκαλίας, τις νέες πραγματικότητες, μετά την εμφάνιση του ChatGPT και άλλων Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων, τις αναπροσαρμογές στις διαδικασίες παραγωγής νέας γνώσης, τις διεργασίες χρηματοδότησης της έρευνας, την υπονόμευση της ελευθερίας της έκφρασης, την αναδιάρθρωση των μηχανισμών δημοσιοποίησης των ερευνητικών αποτελεσμάτων και την ανάδειξη, από την κεντρική εξουσία, της αποτελεσματικότητας και παραγωγικότητας ως κριτηρίων αποτίμησης της ποιότητας των πανεπιστημίων από ποσοτικούς δείκτες. Μέσα σε αυτό το οικοσύστημα ανιχνεύουμε και την καθημερινή υποβάθμιση της δημοκρατίας και τις απειλές που υφίστανται οι ζωτικοί χώροι στους οποίους καλλιεργούνται οι ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες.