Αιαυτός

Στον Αιαυτό, ο Δημήτρης Δημητριάδης προχωρά πέρα από την αναθεώρηση της τραγωδίας και αγγίζει το ίδιο το θεμέλιο του τραγικού: την υπόθεση ότι το υποκείμενο διαθέτει ταυτότητα ικανή να αναλάβει την πράξη, την ενοχή και τη λύτρωση. Εδώ, το τραγικό δεν συνίσταται πλέον στη σύγκρουση ανάμεσα σε αντίπαλες αξίες, αλλά στην κατάρρευση της ίδιας της δυνατότητας αξίας. Ο Αίας δεν είναι φορέας νοήματος· είναι το σημείο όπου το νόημα αποτυγχάνει να σταθεροποιηθεί. Η αποτυχία αυτή δεν παρουσιάζεται ως έλλειμμα, αλλά ως επικίνδυνη περίσσεια ύπαρξης. Ο Αιαυτός δεν μπορεί να ενταχθεί σε κανένα σύστημα, ακριβώς επειδή επιμένει να υπάρχει μετά την πτώση. Η τραγωδία μετατοπίζεται έτσι από τη σφαίρα της αναπαράστασης στη σφαίρα της εμπειρίας, του πρωταρχικού βιώματος του τραγικού ανάμεσα στο πριν και το μετά του θανάτου, του Ιδιοσυμβάντος του Θανάτου, στο Αναποφεύκτο κάθε θανάτου μπροστά στον Θάνατο για τον ίδιο τον Θάνατο εξαιτίας του Θανάτου και της ευάλωτης Ζωής. Προς μια τραγωδία χωρίς κάθαρση Ο Αιαυτός αρνείται ρητά την κάθαρση, όχι ως δραματουργική αδυναμία, αλλά ως συνειδητή αισθητική και οντολογική επιλογή. Το έργο δεν προσφέρει λύση, ούτε καταλήγει σε κάποιο ηθικό συμπέρασμα που θα επέτρεπε στον θεατή ή στον αναγνώστη να αποσυμπιεστεί από την ένταση της σύγκρουσης. Αντιθέτως, το τέλος του δεν λειτουργεί ως εκτόνωση, αλλά ως παραμονή στο άλυτο, ως διατήρηση της εκκρεμότητας που διαπερνά ολόκληρη τη δραματουργία. Η τραγωδία δεν οδηγείται σε ένα σημείο ολοκλήρωσης· διακόπτεται ενώ το πρόβλημα εξακολουθεί να υφίσταται. Αυτό είναι η υψιστή μορφή της Τραγωδίας: η τραγωδία ως Τραγωδία, ως αδυναμία κάθε επίλυσης ή κατάλυσης παρά μόνο του Θανάτου Ο Αίας δεν πεθαίνει, αλλά ούτε και σώζεται. Δεν οδηγείται σε κάποια μορφή δικαίωσης, ούτε επανεντάσσεται σε έναν ανανεωμένο ηθικό ή κοινωνικό ορίζοντα. Παραμένει εκτεθειμένος, απογυμνωμένος από ρόλο, χωρίς ταυτότητα που να μπορεί να αναγνωριστεί από τον κόσμο που τον περιβάλλει. Η ύπαρξή του βρίσκεται σε ένα μεταίχμιο: ούτε εντός ούτε εκτός, ούτε ένοχος ούτε αθώος, ούτε ζωντανός με την πλήρη σημασία του όρου ούτε νεκρός. Αυτή η ενδιάμεση κατάσταση καθίσταται το κατεξοχήν τραγικό γεγονός του έργου. Είναι νεκρός αλλά όχι πεθαμένος, εξαντλημένος αλλά όχι αφανισμένος, μεταξύ των ζωντανών, αλλά όχι ζωντανός. [...]